ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΣΤΑΔΙΟ
Το Στάδιο της Νεμέας: η θολωτή στοά και η γραμμή εκκίνησης
Μέσα στο αρχαίο στάδιο της Νεμέας: η θολωτή στοά των αθλητών και τα χαράγματά της, η πέτρινη γραμμή εκκίνησης και ο ύσπληξ που εκκινούσε κάθε αγώνα.
Δείτε τις εκδρομές στη Νεμέα στο GetYourGuide ↗Ένα στάδιο χωριστά από το ιερό
Σε αντίθεση με τον ναό, το αρχαίο στάδιο δεν βρίσκεται δίπλα στα κτίρια του ιερού — απέχει περίπου 400 μέτρα, κρυμμένο σε ένα φυσικό κοίλωμα ανάμεσα σε δύο χαμηλές ράχες που οι αρχαίοι οικοδόμοι χρησιμοποίησαν ως έτοιμες κερκίδες αντί να χτίσουν επίσημες πέτρινες εξέδρες. Αυτός ο σύντομος περίπατος από τον ναό στο στάδιο αποτελεί μέρος της εμπειρίας: αφήνεις την θρησκευτική καρδιά του ιερού και φτάνεις σε αυτό που ήταν, για λίγες μέρες κάθε δύο χρόνια, ένα κατάμεστο αθλητικό στάδιο που προσέλκυε αγωνιστές και θεατές από ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο. Ο ίδιος ο στίβος έχει μήκος περίπου 178 μέτρα, το μήκος ενός αρχαίου σταδίου — της μονάδας από την οποία πήρε το όνομά του ο αγώνας δρόμου και το ίδιο το στάδιο.
Η θολωτή στοά από την οποία περνούσαν οι αθλητές
Το ξεχωριστό χαρακτηριστικό του σταδίου είναι μια πέτρινη θολωτή στοά, μήκους περίπου 36 μέτρων, που επέτρεπε σε αθλητές και αξιωματούχους να περνούν από τα αποδυτήρια απευθείας στον στίβο χωρίς να διασχίζουν το πλήθος. Χτισμένη γύρω στο 320 π.Χ., αναφέρεται από τους αρχαιολόγους ως το αρχαιότερο γνωστό παράδειγμα αληθινής θόλου στην ελληνική αρχιτεκτονική — μια καμπύλη, αυτοφερόμενη πέτρινη οροφή, τεχνική που οι Έλληνες χρησιμοποιούσαν με φειδώ σε σύγκριση με τους μεταγενέστερους Ρωμαίους οικοδόμους. Το πέρασμα από μέσα της σήμερα, χαμηλό και δροσερό ακόμη και στη θερινή ζέστη, είναι ό,τι πιο κοντινό μπορεί να ζήσει ένας επισκέπτης στο να ακολουθήσει κυριολεκτικά τα τελευταία βήματα ενός αρχαίου αθλητή πριν από τον αγώνα, σε ένα διάδρομο που έχει αλλάξει ελάχιστα το σχήμα του μέσα σε πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια.
Χαράγματα που άφησαν αρχαίοι επισκέπτες
Οι σοβατισμένοι τοίχοι της στοάς φέρουν κάτι σπανιότερο από την αρχιτεκτονική: χαράγματα που χάραξαν άνθρωποι που στάθηκαν εκεί στην αρχαιότητα. Οι ανασκαφείς κατέγραψαν ονόματα και σύντομες φράσεις πάνω στον σοβά, συμπεριλαμβανομένων θαυμαστικών σχολίων για συγκεκριμένους αθλητές — το είδος των ανεπιτήδευτων, προσωπικών σημαδιών που σπάνια διασώζονται από τον αρχαίο κόσμο, καθώς οι περισσότερες επιγραφές που βλέπουμε σε πέτρα ήταν επίσημες και θεσμικές. Είναι μια μικρή λεπτομέρεια εύκολο να περάσει απαρατήρητη χωρίς κάποιον να δείξει το σωστό σημείο του τοίχου, αλλά είναι ταυτόχρονα το πιο ανθρώπινο ίχνος που έχει αφεθεί στον χώρο: απόδειξη ότι απλοί θεατές, όχι μόνο αξιωματούχοι και νικητές, πέρασαν από αυτήν ακριβώς τη στοά και άφησαν κάτι από τον εαυτό τους πίσω.
Αυλακώσεις για τα πόδια, στη γραμμή εκκίνησης
Στην αφετηρία του σταδίου, ένα πέτρινο κατώφλι είναι λαξευμένο με παράλληλες αυλακώσεις, τοποθετημένες σε αποστάσεις για τα δάχτυλα των δρομέων — ένα σύστημα βατήρων εκκίνησης που χρησιμοποιούνταν σε όλα τα ελληνικά στάδια, σχεδιασμένο να δίνει στους σπρίντερ μια σταθερή, δίκαιη γραμμή εκκίνησης πάνω στο σκληρό, πατημένο χώμα. Η ανασκαφή αποκάλυψε επίσης μια σειρά από οπές πασσάλων κατά μήκος αυτής της γραμμής, στοιχεία για έναν ύσπληγα: έναν μηχανισμό εκκίνησης με σχοινιά και πασσάλους που κρατούσε όλους τους αγωνιζόμενους στο ίδιο επίπεδο μέχρι να απελευθερωθεί, αποτρέποντας τις άκυρες εκκινήσεις. Οι αναπαραστάσεις του τρόπου λειτουργίας του ύσπληγα, βασισμένες στις οπές πασσάλων που βρέθηκαν στη Νεμέα και στο παρόμοιο στάδιο της Ισθμίας, υποδεικνύουν μια πραγματικά μηχανική λύση σε ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζει ακόμη και σήμερα κάθε αγώνας δρόμου — μια λύση που οι αρχαιολόγοι την αποκρυπτογράφησαν μόνο από ό,τι άφησαν πίσω τους αυτές οι πέτρες.
Τι φιλοξενούσε το στάδιο
Αυτός ο στίβος φιλοξενούσε τους αθλητικούς αγώνες των Νεμέων — δρόμους ταχύτητας διάφορων αποστάσεων, πάλη, πυγμαχία και παγκράτιο, μαζί με ιππικά και αρματοδρομικά αγωνίσματα που διεξάγονταν σε ξεχωριστό ιππόδρομο κοντά, ο οποίος όμως δεν έχει διασωθεί το ίδιο εμφανώς. Αθλητές έρχονταν από ολόκληρο τον ελληνόφωνο κόσμο υπό μια ιερή εκεχειρία που προστάτευε την ασφαλή μετακίνηση προς και από τους αγώνες — το ίδιο σύστημα εκεχειρίας που επέτρεπε στους αθλητές να συμμετέχουν στην Ολυμπία, στους Δελφούς και στα Ίσθμια μέσα στον ίδιο τετραετή κύκλο. Στεκόμενος στο επίπεδο του στίβου, κοιτάζοντας κατά μήκος των 178 μέτρων της ευθείας προς το στόμιο της σήραγγας, αποκτάς σαφέστερη αίσθηση της κλίμακας από οποιαδήποτε φωτογραφία — είναι ένας πραγματικά οικείος χώρος για αυτό που υπήρξε, στην εποχή του, μια σημαντική διεθνής διοργάνωση.