Η ΑΝΑΣΚΑΦΗ & ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ
Το Μουσείο της Νεμέας και η ιστορία της ανασκαφής του
Πώς ανασκάφηκε η Νεμέα από τη δεκαετία του 1920, οι αρχαιολόγοι του Berkeley που βρήκαν το στάδιο, και γιατί το μουσείο του χώρου κρατά τα ευρήματά του κοντά στην πατρίδα τους.
Δείτε τις εκδρομές στη Νεμέα στο GetYourGuide ↗Πρώτη αποκάλυψη τη δεκαετία του 1920
Τα ερείπια της Νεμέας ήταν γνωστά τοπικά πολύ πριν ξεκινήσει η επίσημη ανασκαφή, καθώς οι κορυφές των τριών όρθιων κιόνων του ναού δεν είχαν ποτέ θαφτεί εντελώς. Συστηματικές ανασκαφές ξεκίνησαν στα μέσα της δεκαετίας του 1920 υπό τον Έλληνα αρχαιολόγο Βασίλειο Λεονάρδο, που εργαζόταν για την Αρχαιολογική Εταιρεία εν Αθήναις, ο οποίος αποκάλυψε μεγάλο μέρος της πλατφόρμας του ναού και ξεκίνησε τη μακρά διαδικασία ταυτοποίησης του πού ανήκε η κάθε πεσμένη πέτρα. Περαιτέρω ελληνικές ανασκαφικές περίοδοι ακολούθησαν τις επόμενες δεκαετίες, αλλά το στάδιο του ιερού — μισό χιλιόμετρο μακριά και λιγότερο οπτικά προφανές από τους κίονες του ναού — παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό ανεσκαμμένο και αγνώριστο για άλλα πενήντα χρόνια, θαμμένο κάτω από αγροκτήματα και εύκολο να το προσπεράσεις χωρίς να το αντιληφθείς.
Η ανασκαφή του Berkeley ξεκινά
Το 1973, μια ομάδα του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, Μπέρκλεϊ ξεκίνησε μια μεγάλη, συστηματική ανασκαφή του ιερού, υπό την καθοδήγηση του κλασικού αρχαιολόγου Stephen G. Miller — ένα έργο που διήρκεσε δεκαετίες και αναδιαμόρφωσε όσα γνωρίζουμε για τη Νεμέα. Ήταν αυτή η ανασκαφή που εντόπισε και αποκάλυψε το στάδιο στα μέσα προς τα τέλη της δεκαετίας του 1970, καθοδηγούμενη εν μέρει από αρχαίες λογοτεχνικές περιγραφές και γεωφυσικές έρευνες για τον εντοπισμό μιας δομής που είχε αφήσει σχεδόν κανένα ίχνος στην επιφάνεια. Η κλίμακα του εγχειρήματος, που συντηρήθηκε επί μιας ολόκληρης γενιάς αρχαιολόγων και φοιτητών, είναι μέρος του λόγου για τον οποίο η Νεμέα διαθέτει ένα από τα πιο τεκμηριωμένα αρχεία ανασκαφών από οποιαδήποτε ελληνική πανελλήνια τοποθεσία.
Βρίσκοντας το τούνελ, το graffiti και το hysplex
Οι ανασκαφές υπό την καθοδήγηση του Berkeley ευθύνονται για τα περισσότερα από όσα κάνουν σήμερα μια επίσκεψη στο στάδιο να αξίζει τον κόπο: τη θολωτή στοά των αθλητών, τα αρχαία χαράγματα στους τοίχους της, τις αυλακώσεις της γραμμής εκκίνησης και τις οπές των πασσάλων που επέτρεψαν στους αρχαιολόγους να ανασυνθέσουν τον μηχανισμό εκκίνησης ύσπληξ. Τίποτα από αυτά δεν ήταν ορατό ή γνωστό πριν από την ανασκαφή — έπρεπε να ανασκαφεί, να καταγραφεί και να ερμηνευτεί πέτρα την πέτρα, συχνά με διασταύρωση ευρημάτων από άλλα ελληνικά στάδια, όπως η Ίσθμια, για να αποκτήσουν νόημα τα αποσπασματικά στοιχεία. Περπατώντας σήμερα στον χώρο, είναι μια καλή υπενθύμιση ότι όλα όσα βλέπουμε αποκαλύφθηκαν μέσα από δεκαετίες υπομονετικής επιτόπιας έρευνας και δεν ήταν απλώς πάντα εκεί για να τα δει κανείς.
Γιατί υπάρχει μουσείο στον χώρο
Αντί να σταλούν όλα τα ευρήματα από τη Νεμέα σε ένα μουσείο της Αθήνας, όπως συνηθιζόταν σε παλαιότερες ανασκαφές σε όλη την Ελλάδα, η ανασκαφική ομάδα επέμεινε να παραμείνουν τα ευρήματα του χώρου κοντά στο σημείο όπου βρέθηκαν — με αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός μουσείου σχεδιασμένου ειδικά για τον χώρο, κοντά στο ιερό. Εκεί εκτίθενται κεραμικά, αθλητικός εξοπλισμός, επιγραφές και άλλα υλικά που ήρθαν στο φως κατά τις ανασκαφές, με πλαίσιο που συνδέει τα αντικείμενα άμεσα με τον ναό και το στάδιο, σε μικρή απόσταση με τα πόδια. Αυτή η τοπική διάταξη παραμένει σχετικά ασυνήθιστη για έναν χώρο της σημασίας της Νεμέας, και η επίσκεψη αποκτά πραγματικό βάθος αν αφιερώσετε χρόνο και στο μουσείο, όχι μόνο στα υπαίθρια ερείπια.
Η ανασκαφή ως ένα συνεχές έργο
Η εργασία στη Νεμέα δεν έχει σταματήσει — η αναστήλωση του Ναού του Δία, που καλύπτεται αλλού σε αυτόν τον οδηγό, συνεχίζεται σε φάσεις, και η μελέτη υλικού που ανακτήθηκε δεκαετίες πριν εξακολουθεί να δημοσιεύεται καθώς η έρευνα προλαβαίνει τον όγκο των ευρημάτων. Η ευθύνη για τον χώρο ανήκει πλέον στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Κορινθίας, σε συνεργασία με τις ακαδημαϊκές ομάδες που έχτισαν το μακρόχρονο αρχείο της ανασκαφής. Για τους επισκέπτες, αυτό σημαίνει ότι ο χώρος μπορεί πραγματικά να φαίνεται διαφορετικός από τη μια χρονιά στην άλλη — άλλη μια κολόνα στημένη ξανά, άλλη μια περιοχή ανοιχτή — κάτι που εξηγεί εν μέρει γιατί μια μόνο επίσκεψη σπάνια αφηγείται ολόκληρη τη σύγχρονη ιστορία του τόπου.
Διαβάζοντας τον χώρο με το σκάψιμο στο μυαλό
Η γνώση της ιστορίας των ανασκαφών αλλάζει τον τρόπο που διαβάζει κανείς τα ερείπια. Οι τρεις κίονες του ναού που στέκουν ακόμη αποτελούν άμεσο σύνδεσμο με ό,τι είχαν ήδη αντικρίσει οι ταξιδιώτες του 18ου αιώνα προτού ξεκινήσει οποιαδήποτε συστηματική ανασκαφή· το στάδιο, η σήραγγα και το μουσείο είναι εξ ολοκλήρου προϊόν της επιτόπιας έρευνας του 20ού αιώνα, η οποία κάλλιστα θα μπορούσε να μην είχε πραγματοποιηθεί ποτέ, καθώς ο χώρος παρέμενε ανέσκαφος και εύκολα παραβλέψιμος για δεκαετίες αφότου καθαρίστηκε για πρώτη φορά ο ναός. Η Νεμέα ανταμείβει τους επισκέπτες που τη βλέπουν ως ενεργό ερευνητικό χώρο με τεκμηριωμένη ιστορία ανακάλυψης, κι όχι απλώς ως ένα στατικό ερείπιο — η ιστορία του πώς βρέθηκε είναι αναμφισβήτητα εξίσου ενδιαφέρουσα με τα ίδια τα ερείπια.